Vicente Aleixandre (1898-1984)

vicente_aleixandre_hayatini_kaybetti314tarihtebugun

Türkiye’de hakkında çok fazla şey yazılıp çizilmemiş edebiyatçılardan birisi de Nobel ödüllü İspanyol şair V. Aleixandre’dır. Kılıçtan Keskin Dudaklar kitabında yer alan giriş yazısı dışında pek bir bilgi yok, olanlar da birbirinin tekrarı niteliğinde. Son dönem okuduğum yazarların, şairlerin neredeyse çoğunda bu sıkıntıyı yaşadım. Şunu gördüm ki, dünya edebiyatı ile çok fazla içli dışlı değilmişiz. Bunu İlk Nobel Ödülünü alan Sully Prudhomme’da da yaşamıştım, Traven’de de, Bernardin De Saint Pierre’de de. Her biri için epeyce bir tanıma çabasına girmiştim.

Aslında kişileri tanımaya çabalarken eserlerini anlayabilmek adına, bir açıdan da ansiklopedik bilgiler oluşmakta. Okumalarımı yavaşlatsa da bu tip bir bilgiyi hazırlarken inanılmaz keyif alıyorum. Netice de buranın bütün çabası: kendime hatırlatmalar aslında…

*     *     *

Gelelim şairimize!..

Çağdaş İspanyol şiirinin ve İspanyol sürrealizminin en büyük ustalarından kabul edilen ve tam adı “Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandre y Merlo” olan Vicente Aleixandre, 26 Nisan 1898’de Sevilla’da doğmuş. Babası demiryollarında çalışan bir mühendis, annesi ise o bölgenin askeri şefinin kızıymış. 3 kardeşi olmuşsa da çok fazla yaşamamışlar ya doğumda ya da küçük yaşlarda ölmüşler.

Vicente’in çocukluğunun büyük bir bölümü Malaga’da geçmiş. 11 yaşındayken ailesi Madrid’e taşınmış. İlk eğitimlerini burada bir din okulunda almış, lise ve üniversite eğitimlerine de burada devam etmiş.

Başta klasik dönem ve romantik Alman tiyatrosuna merak sarmış ve bu dönemde şiir hiç ilgisini çekmemiş, ta ki 1917 yazına kadar. O yaz dostu Alonso ona Rubén Dario’nun şiirlerini tanıtmış ve bu şiirler onun üzerinde bomba etkisi yapmış. Bu okumalarını Antonio Machado ve Juan Ramón Jiménez’in şiirleriyle sürdürmüş.

1919 yılında Hukuk Bölümünden mezun olmuş. 1920-1922 yılları arasında Escuela de Comercio Madrileña’da Ticaret Hukuku üzerine dersler vermiş. Bu yıllarda hayatının tümüne etkileyecek olan ve çok nadir bulunan, tedavisi olmayan bir tür böbrek hastalığına yakalanmış. 1932 yılında da böbreği alınmış. İlerleyen ve tedavi edilemeyen hastalığı yüzünden görevini bırakmış ve ailesinin yanına yerleşmiş. Hastalığın geçici olarak bir iyileşme gösterdiği süreçte şiir yazmaya başlamış.

İlk eserlerinde gerçeküstü bir etkiyi ortaya koyarken daha sonra insan dayanışmasını dile getirdiği bir üsluba yönelmiş. İlk şiirleri ile eleştirmenlerin ilgisini çekmiş. Bu arada Vicente sık sık Madrid’e gitmeye ve kendisi gibi şairlerle görüşmeye başlamış. 1928’de Ambito adlı kitabı yayımlanmış. 1924-1927 yılları arasında Fray Luis de León y Góngora’ndan çok etkilendiğinden ve kitabında etkileri çok yoğun olduğundan, bu kitap “henüz kendi sesini bulamayan yeni bir şairin” eseri sayılmışsa da okurlar ve eleştirmenler tarafından çok beğenilmiş ve tarzından dolayı “Yenilikçi İspanyol Şiir Akımı”nın yeni bir üyesi olarak kabul edilmiş. “1927 Kuşağı” denilen bu akımın üyesi Pedro Salinas, Federico Garcia Lorca, Jorge Guillien gibi şairlerle arkadaş olmuş. Bu genç şairler ile diğer İspanyol şairleri arasındaki başlıca fark şiire “günlük yaşam”, “kişisel duygular”, “bedensel aşk” gibi konuları da dahil etmeleriymiş.

1928-1932 yılları arasında şiirsel anlayışında köklü bir değişiklik olmuş. Sürrealizmin öncüllerinden özellikle de Arthur Rimbaud, Lautréamont’tan ve Freud’dan çok esinlenerek, nesir şiirini, serbest nazımı ve sürrealist prosedürleri benimsemişse de hiçbir geleneği kabul etmediği gibi, eleştirmenlerce de şiirlerinin bir şekle sığmadığı kabul edilmiş. İspanyol şiirine yenilikler getirerek lirik şiir dilinin zenginleşmesini sağlamış.

La destrucción o el amor kitabı ile kazandığı Ulusal Ödül (Premio Nacional) onun şair olarak yerini sağlamlaştırmasını sağlamış.

İspanyol İç Savaşı çıktığında 1927 kuşağı şairlerinin neredeyse tümü ülkeden kaçmışlar ama Vicente onlarla gitmemiş. Ülkesinde kalıp General Franco yönetiminin uyguladığı sansüre karşı yazılar yazmış, hapisteki Cumhuriyetçilerin serbest bırakılması için düzenlenen yürüyüşlere katılmış, tüm bu eylemlerinden ötürü de yasaklanmış. İspanya’daki bu baskıcı politika değiştikten sonra Vicente olağan hayatına dönmüş ve şiir yazmaya devam etmiş. Bu sırada hastalığı tekrar nüksedip kötüleşince tekrar aile evine dönmek zorunda kalmış.

Vicente, 1950 yılında İspanyol Kraliyet Dil Akademisi’ne kabul edilmiş. Aynı yıl Londra ve Oxford Üniversitelerinde de dersler vermiş.

İspanya İç Savaşı’ndan sonra şairin antroposentrik şiir dönemi başlamış. Bu dönemde şiirlerinin merkezine insanı koymuş ve daha çok dayanışma, insanlığın ortak yaşamı, acıları ve yanılsamalarını işlemiş. Böylece sadece entelektüel dünyanın okunan şairi olmayıp halk tarafından da kolay okunur ve anlaşılır biri olmuş. Bu aşamada iki temel kitap varmış: Historia del corazón (1954), En un vasto dominio (1962).

1968 yılından sonra ise ölüme yaklaştığı düşüncesinin etkisi ile olsa gerek metafizik şiirler yazmaya başlamış ve irrasyonal şiirlerine dönüş başlamış.

“Evrende ve günümüz toplumunda insanların durumunu anlatan, aynı zamanda savaşlar arasında İspanyol şiirinin geleneklerine büyük yenilikler getiren yaratıcı şiirleri için” 1977’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüş. Hastalığı nedeniyle törene katılamayan Vicent’in ödülünü onun adına arkadaşı Juste Jorge Pardon almış.

Nobel Ödülü’nü aldığında şiirleri İspanyolca konuşulan ülkelerde çok iyi tanınmasına rağmen dünyanın geri kalan kısmı onun adından habersizmiş. Siyasetten hep uzak durmasının Aleixandre’nun bu az tanınmışlığında rolü büyükmüş. Çünkü o hep evinde oturmuş ve dünya sonunda onun ayağına gelmiş.

Bağırsak kanamasıyla acilen kaldırıldığı hastanede 13 Aralık 1984 gecesi ölmüş ve Madrit Almudena Mezarlığı’nda aile mezarlığına gömülmüş.

Şairin, 1930’larda sosyalist avukat Andrés Acero’yla ve Baynoa III Kontes Kontesi’nin genç soylu oğlu ve Vista Alegre Markizlerinin kardeşi olan sinematografik dekoratör José Manuel García Briz ile eşcinsel ilişkileri olmuşsa da Vicente yaşadığı sürece bu tarafını saklamış. Arkadaşı Carlos Bousoño’nun ölümünden sonra ise Aleixandre’nin kendisine ithaf ettiği açık sevgi dolu ve homoerotik içerikli şiirleri ve mektupları halka duyurulmaya başlanmış.

Şairin yaşadığı yerleri ve yaşamına dair bazı fotoğrafları görebilmek,  görsel anlamda bir fikir saibi olmak açısından hazırlanan kısa bir belgesele ulaştım.

1977 yılında Baltasar Magro’nun Vicente Aleixandre ile evinde yapmış olduğu bir röportaj yayınlanmış. Benim gibi konuşmaları anlayamayanlar için şairin ses tonunu, vurgularını, mimiklerini görebilmiş olmayı kâr saymak gerek.

Sitenin birinde şairin eserleri kronolojik sırasıyla aşağıdaki şekilde yer alıyordu, dokunmadan aktarmayı uygun buldum. Ancak, Google Çeviri sayfasının çevirdiği haliyle de Türkçe karşılıklarını aldım (birçoğunu yanlış çevirdiğini düşünerek) ki eserlerin en azından isimleri hakkında bir fikir sahibi olunabilsin diye.

  1. Ámbito (Çevre) (1928)
  2. Espadas como labios (Dudaklar Gibi Kılıçlar) (1932)
  3. La destrucción o el amor (Yıkım ya da Aşk) (1935)
  4. Pasión de la tierra (Dünyanın Tutkusu) (1935)
  5. Sombra del Paraíso (Cennetin Gölgesi) (1944)
  6. En la muerte de Miguel Hernández (Miguel Hernández’in Ölümü) (1948)
  7. Mundo a solas (Yalnız Dünya) (1950)
  8. Poemas paradisiacos (Cennet Şiirleri) (1952)
  9. Nacimiento último (Son Doğum) (1953)
  10. Historia del corazón (Kalbin Tarihi) (1954)
  11. Ciudad del Paraíso (Cennet Şehri) (1960)
  12. Poesías completas (Bütün Şiirler) (1960)
  13. En un vasto dominio (Geniş Bir Alanda) (1962)
  14. Retratos con nombre (Portreler) (1965)
  15. Obras completas (Bütün İşler) (1968)
  16. Poemas de la consumación (Tamamlama Şiirleri) (1968)
  17. Poesía surrealista (Sürrealist Şiir) (1971)
  18. Sonido de la guerra (Savaşın Sesi) (1971)
  19. Diálogos del conocimiento (Bilgi Diyalogları) (1974)
  20. Tres poemas seudónimos (Üç Sözde Şiir) (1984)
  21. Nuevos poemas varios (Birkaç Yeni Şiir) (1987)
  22. Prosas recobradas (Kurtarılmış Nesirler) (1987)
  23. En gran noche (Harika Gecelerde) (1991)
  24. Álbum. Versos de juventud (Albüm: Gençlik Ayetleri) (1993)
  25. Prosa: Los encuentros. Evocaciones y pareceres. Otros apuntes para una poética (Nesir: Karşılaşmalar. Uyarılar ve Görüşler. Diğer Notlar) (1998)
  26. Poesías completas (Bütün Şiirler) (2001)
  27. Prosas completas (Bütün Nesirler) (2002)

KAYNAKLAR:

  1. Kılıçtan Keskin Dudaklar, Tuğrul Akyol
  2. Vicente Aleixandre
  3. Vicente Aleixandre (Türkçe)
  4. Vicente Aleixandre (İspanyolca)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s